معرفی هنر مندان تربت حیدریه

اين موج جديد هنري با چهره‌هايي چون پرويز مشكاتيان، كامكارها و حسين عليزاده شروع شد و در ابتداي دهه 60 خورشيدي با ورود هنرمندان جوان‌تري از جمله كيهان كلهر، كيوان ساكت و... ادامه يافت. اين هنرمندان جوان و تحصيلكرده هم نوازندگان زبردست و هم آهنگسازان باذوقي بودند كه از يك‌سو نگاه به سنت‌ها داشتند و از طرف ديگر با آگاهي به گونه‌هاي ديگر موسيقي جهان و آشنايي با ادبيات و فرهنگ ايران زمين، راهي نو را در موسيقي اين سرزمين گشودند.

محصول كار اين هنرمندان كه اينك همه آنان در دهه‌هاي پنجم و ششم زندگي خود به سر مي‌برند، موسيقي ايراني را در 3 دهه گذشته متحول و آن را به سليقه و خواست مخاطبان امروز نزديك كرد. پرويز مشكاتيان كه هفته گذشته بسيار زود از ميان ما رفت، يكي از اين موسيقيدانان بود كه همه اميد داشتيم تا سال‌هاي سال شاهد ادامه هنرنمايي‌اش باشيم. آنچه در پي مي‌آيد، گفته‌ها و اظهار‌نظرهاي اهالي موسيقي است كه در مراسم تشييع پيكر آن زنده‌ياد و در گفتگو با جام‌جم و مهر و ايسنا بيان شده است.

درگذشت پرويز مشكاتيان، آهنگساز، سنتور نواز و سازنده تصنيف‌هاي ماندگار، واكنش‌هاي زيادي را در بين اهالي موسيقي برانگيخت و اظهارنظرهاي بسياري را در پي داشت. اين بازتاب با توجه به آثار فاخر و بسياري كه او در 3 دهه گذشته پديد آورده بود، امري طبيعي به شمار مي‌آيد كه البته با توجه به كم‌كاري او در چند سال گذشته گلايه‌هاي هنرمندان از مديران فرهنگي را نيز به همراه داشت. در مراسم تشييع پيكر مشكاتيان كه پنجشنبه گذشته در مقابل تالار وحدت انجام شد، بيشتر صحبت‌هاي سخنرانان پيرامون همين موضوع دور مي‌زد.

قدر او را ندانستيم

محمدرضا درويشي آهنگساز و پژوهشگر در مراسم بدرقه پيكر زنده‌ياد مشكاتيان گفت: ما امروز به‌ جاي تعريف و توصيف هنر مشكاتيان بايد از كم‌توجهي به بزرگاني چون مشكاتيان و فرهنگ و موسيقي ايران‌زمين گلايه كنيم كه باعث مي‌شود از اين گنجينه‌هاي فرهنگي بخوبي نتوانيم استفاده كنيم.

وي ادامه داد: در اين سال‌ها افرادي همچون حاج قربان سليماني، شاه‌ميرزا مرادي و بسياري ديگر از ميان ما رفتند كه متاسفانه كسي قدر آنان را ندانست و پر كردن جايشان بسيار سخت است.

بعد از درويشي نوبت به داريوش پيرنياكان رسيد كه با اشاره به آشنايي طولاني‌اش با مشكاتيان تاكيد كرد: پرسشي كه اينك پيش مي‌آيد اين است كه چرا هنرمند فعال و باذوقي مثل مشكاتيان بايد به حاشيه برود و ما را از هنر خود براي چند سال بي‌نصيب بگذارد.

حسين عليزاده هم در اين ارتباط با اشاره به درگذشت زودهنگام مشكاتيان گفت: آثار مشكاتيان همان‌طور كه در دل مردم مي‌نشست و با آنان رابطه پرقرار مي‌كرد داراي ارزش‌هاي هنري والايي بود؛ هرچند كه انتظار داشتيم اين رابطه بيش از اين برقرار باشد.

شايد در واكنش به اين اظهارات بود كه محمدحسين ايماني خوشخو، معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در سخنراني خود بيان كرد: ديدن شما عزيزان و چهره‌هاي غمگين و نديدن كساني كه خيلي زود رفتند، بسيار سخت و مسووليت‌ همه ما در آنچه كه دوستان هنرمند گفته‌‌اند بسيار سنگين است و اميدوارم با همت جامعه هنري و فرهنگي كشور بتوانيم راه ايشان را ادامه دهيم.

يكي ديگر از هنرمنداني كه از درگذشت زودهنگام و كم‌كاري چند سال اخير مشكاتيان گفت، هوشنگ كامكار بود كه در گفتگو با ايسنا ضمن اشاره به چيره‌دستي اين نوازنده سنتور، تاكيد كرد: البته مشكاتيان آهنگسازي موفق هم بود كه متاسفانه بعد از اين‌كه ارتباط خود را با محمدرضا شجريان قطع كرد، كارهاي زيادي از او نديديم.

سازنده تصنيف‌ها و آهنگ‌هاي جاودان

اگرچه مراسم تشييع پيكر مشكاتيان بيشتر به گله‌گذاري گذشت، اما در روز‌هاي قبل از آن بسياري از هنرمندان در گفتگو با رسانه‌ها در شرح هنر اين موسيقيدان توضيحاتي را ارائه دادند. در اين ميان، داوود گنجه‌اي با اشاره به آنچه در مراسم تشييع گذشت، به مهر گفت: اي كاش برخي سخنرانان بيشتر درباره ويژگي‌هاي هنري مشكاتيان صحبت مي‌كردند تا نقد و گله و من معتقدم جايگاه هنرمندان واقعي و مردمي خدشه‌ناپذير است و خدمات و زحمات افراد در حوزه فرهنگ و هنر در هر لباس و موقعيتي بايد پاس داشته شود.

وي با بيان اين كه ما از دوره دانشگاه با هم بوديم و اولين كنسرت مشتركمان (دشتي) را هم در زمان دانشجويي در دانشگاه تهران برگزار كرديم، افزود: ارزش و جايگاه آثار مشكاتيان براي همه بويژه اهالي موسيقي كاملا روشن است و در حقيقت آن موسيقي فاخر كه بعضا اهالي فرهنگ و سياست از آن صحبت مي‌كنند همين موسيقي و آثار مشكاتيان است كه در گذر زمان هيچ‌گاه از تازگي و ارزش‌هاي آن كم نمي‌شود.

عضو شوراي عالي موسيقي همچنين در گفتگو با «جام‌جم» گفت: او آهنگساز، تصنيف‌ساز و ملودي‌پردازي استثنايي بود كه براي سال‌هاي سال نمي‌توان جانشيني براي او پيدا كرد و البته آثارش در حافظه همه ايرانيان محفوظ خواهد ماند.

در رابطه با همين ملودي‌ها و تصنيف‌هاي ماندگار، حسين عليزاده هم در مراسم تشييع مشكاتيان ابراز عقيده كرد: مشكاتيان انرژي ساخت آثار ماندگار را از مردم مي‌گرفت و به همين دليل موسيقي وي بسيار زلال بود و ملودي‌ها و تصنيف‌هايش ماندگار و جاودان شد. عبدالحسين مختاباد كه در حال حاضر استاد موسيقي دانشكده صداوسيماست، با اشاره به اين ‌كه مشكاتيان در 30 سال گذشته بر نسل او تاثير فراواني گذاشته است، در گفتگو با «جام‌جم» گفت: مشكاتيان آهنگسازي بسيار وابسته به سنت‌هاي موسيقيايي ايران بود و با اين ‌كه موسيقي جهان را مي‌شناخت، هيچ‌گاه از آواها و نواهاي ديگر ملت‌ها در كارهايش بهره نگرفت.

اين خواننده در ادامه افزود: نوآوري دومين ويژگي كارهاي مشكاتيان بود. براي مثال او ملودي‌هاي قديمي را چنان بازسازي مي‌كرد كه مخاطب آن را به عنوان اثري جديد مي‌پذيرفت. علاوه بر اين مشكاتيان در موسيقي بي‌كلام هم با اركستراسيون چنان قوام و تشخصي به اثر مي‌بخشيد كه در تاريخ موسيقي ايران سابقه ندارد. كيوان ساكت، آهنگساز و نوازنده تار نيز در اين باره در گفتگو با مهر تاكيد كرد: مشكاتيان در زمينه ساختن پيش‌درآمدهاي متنوع، چهار مضراب‌ها، تصانيف و ترانه‌هاي عاشقانه يا ملي ميهني يدي طولاني داشت. اين هنرمند در سال‌هاي اول انقلاب توانست هنرمندان زيادي را در گروهي به ‌نام گروه عارف جمع كند و آثاري را با اين عزيزان توليد كند كه بعدها اغلب آنها هر كدام درختان برومندي در زمين موسيقي ايران شدند.

هوشنگ جاويد كه در حوزه موسيقي نواحي و مناطق ايران كارهاي پژوهشي زيادي انجام داده است، در گفتگو با ما به يك ويژگي ديگر مشكاتيان در آهنگسازي اشاره كرد و گفت: مشكاتيان به دليل آشنايي‌اش با موسيقي نواحي ايران بويژه موسيقي محلي خراسان، توانست بين موسيقي رديف و دستگاهي با موسيقي محلي پل بزند و تجربه‌هاي متفاوتي را بيازمايد كه الحق موفق بوده‌اند.

شهرام ناظري هم كه در چند اثر با پرويز مشكاتيان همكاري داشته است، در گفتگو با مهر با بيان اين ‌كه او از جمله آهنگسازاني بود كه ادبيات فارسي را هم به خوبي مي‌شناخت، افزود: متاسفانه موسيقيدانان كمتر فرصت مي‌كنند تا به حوزه ادبيات نزديك شوند، ولي مشكاتيان از معدود هنرمنداني بود كه به اين حوزه نيز اشراف داشت و همين مساله پيوند بين ما را محكم‌تر مي‌كرد.

وي تاكيد كرد: ظهور چهره‌هاي برجسته موسيقي تكرارپذير نيست ولي شايد بتوانيم پرويز مشكاتيان را با آن غول‌هاي موسيقي همتراز كنيم چرا كه او با داشتن ويژگي‌هايي در سطح آنها زمان را به خوبي مي‌شناخت و متناسب با آن به خلق اثر مي‌پرداخت و به همين دليل هم اغلب آثارش با مخاطبان ارتباطي عميق و عاطفي برقرار مي‌كرد كه شايد اين مساله را بتوان يكي از مهم‌ترين رموز موفقيت او برشمرد.

نوازنده صاحب ‌سبك

اما مشكاتيان علاوه بر آهنگسازي، نوازنده چيره‌دست سنتور نيز بود. كيوان ساكت در همين ارتباط به جام‌جم گفت: سبك نوازندگي منحصر به فرد مشكاتيان و نيز شيوه وي در آهنگسازي موسيقي ايران به‌خصوص نوشتن آثاري براي سنتور به سرعت در همان ابتدا مورد استقبال مردم قرار گرفت و در ادامه الگويي براي هنرجويان جوان سنتور و موسيقي ايراني شد. اين نوازنده تار در همين راستا در گفتگو با مهر تاكيد كرد: پس از پايور، سبك سنتورنوازي مشكاتيان به دليل آشنايي عميق وي با ادبيات كلاسيك و معاصر ايران كه رنگ و بويي تازه به نوازندگي سنتور «مشكاتيان» داده بود، باعث شد كه اين هنرمند در سال‌هاي جواني از محبوبيت و مقبوليتي نظير هنرمندان پيشين برخوردار شود.

حسن ناهيد نيز كه از پيشكسوتان موسيقي ايراني و نوازنده ني است، در گفتگو با همين خبرگزاري درباره توانايي‌هاي مشكاتيان در نوازندگي سنتور توضيح داد: از همان زماني كه مشكاتيان جوان بود، من با او كار مي‌كردم و شيفته نوازندگي منحصر بفردش بودم. چنين نوازندگان صاحب سبكي هر چند سال يك بار ظهور مي‌كنند و حيف كه او را زود از دست داديم.

ميلاد كيايي هم درباره سبك نوازندگي مشكاتيان به مهر گفت: پرويز مشكاتيان در شروع دوران نوازندگي خود متاثر از شيوه سنتورنوازي استاد محمد حيدري بود اما به مرور زمان با ايجاد سبكي منحصر به فرد باعث تحولي جدي در سنتورنوازي شد.

اين نوازنده سنتور در ادامه افزود: مشكاتيان به مرور زمان شيوه نوازندگي محمد حيدري را كه غيرمستقيم از او تاثير پذيرفته بود كامل‌تر كرد و شيوه نويني در نوازندگي اين ساز به وجود آورد. سنتورنوازي مشكاتيان در سال‌هاي بعدتر به مراتب قوي‌تر از استاد محمد حيدري شد طوري كه به واسطه اين توانمندي‌اش آثار ماندگار بسياري از ايشان به جاي ماند.

مهدي ياورمنش